انگیزش تحصیلی
انگیزه نیرویی است که انسان را به سوی هدف و فعالیت خاصی سوق می دهد. انگیزه های مختلف فعالیت های متفاوتی را بدنبال دارند. مثلاً انگیزه گرسنگی در اثر سوخت و ساز بدن و ضعف و نیاز بدن برای تامین انرژی مورد نیاز اعضا و اندامهای آن بوجود می آید و انسان را به فعالیت برای یافتن غذا وا می دارد.
انگیزه ها را بطور کلی می توان به دو نوع درونی و بیرونی تقسیم کرد:
انگیزه های درونی در اثر نیاز های جسمی و روانی و در وجود خود انسان شکل می گیرند و تا رفع این نیازها و انجام فعالیت های مربوطه انسان آرام نمی گیرد. مثلاً احساس نیاز دانش آموز به اینکه در اثر تحصیل به شغل و زندگی خوبی برسد یک انگیزنده درونی است.
انگیزنده های بیرونی در اثر پاداش ها و مشوق های مادی و معنوی خارج از وجود انسان و با دخالت دیگران ایجاد می گردند و فرد را به سوی فعالیت های خاصی هدایت می کنند.مثلاً وعده خرید کامپیوتر برای دانش آموز در صورت قبولی از امتحانات یک انگیزنده بیرونی است.
نکته قابل توجه در مورد انگیزنده های درونی و بیرونی میزان تاثیر گذاری آن بر فعالیت ها و همچنین مدت زمان و تداوم اثر گذاری آنها می باشد.در این مسئله که هردو انگیزه های درونی و بیرونی بر فعالیت های مطالعه و تحصیل دانش آموزان تاثیر داشته و مکمل همدیگر می باشند تردیدی نیست اما باید دانست که برای سنین پایین یعنی دوره های ابتدایی و راهنمایی تحصیلی انگیزنده های بیرونی بیشتر تاثیر گذار می باشند.مثلاً یک دانش آموز دوره ابتدایی را با وعده خرید یک بسته مداد رنگی و یا لباس و غیره می توان تا مدت زمان طولانی به فعالیت و مطالعه مشغول داشت و دانش آموز سال اول یا دوم راهنمایی شاید با وعده خرید یک دستگاه دوچرخه در آخر امتحانات به حد اکثر میزان فعالیت و مطالعه واداشت.اما در اواخر دوره راهنمایی و طول دوره دبیرستان وضعیت انگیزشی دانش آموز تغییر می یابد.
در این مرحله از زندگی و تحصیل و با توجه به شرایط و ویژگی های دوره بلوغ و رشد سریع جسمی و ذهنی ، شایدانگیزنده های بیرونی تاثیر کمتری در انگیزش تحصیلی دانش آموزان داشته باشند.زیرا از یک طرفبیشتر نیاز های مادی آنان بر طرف شده و یاخاصیت بر انگیزندگی خود را از دست داده اند(خانواده های مرفه) و از طرف دیگر دانش آموزان بر اثر رشد ذهنی و عقلی می فهمند که بعضی از وعده ها عملی نمی باشند.لذا در دوره متوسطه باید انگیزنده های درونی بیشتر مورد توجه مربیان ، معلمان ، اولیاء و دانش آموزان قرار گیرد.
حال این سوال مطرح می شود که در دوره دبیرستان از چه روشهایی می توان در دانش آموز انگیزش درونی برای مطالعه ایجاد کرد (البته انگیزه های بیرونی و تشویق های مادی و معنوی والدین و خانواده و مدرسه هم بهتر است برای تقویت انگیزنده های درونی بکار گرفته شوند) بطوری که بدون نیاز به وعده ها و پاداش ها ویا زور و اجبار و تمنای والدین، دانش آموز به وظایف تحصیلی و مطالعه خود بپردازد.
دانش آموز نو جوانی که در سن بحرانی بلوغ به سر می برد به اقتضای سن خود تا ارزشی را درونی نکند د عمل به آن پایبند نخواهد بود. او از زور و تحمیل و سخت گیری دیگران بیزار است ، انتقاد قبول ندارد حتی اگر سازنده باشد. مسئولیت کارها و کاستی های دیگران را در مورد خود نمی پذیرد. در انجام کار های بزرگ زود خسته و درمانده می شود. و در مقابل مشکلات زندگی زود افسرده می گردد. دربحث انگیزش تحصیلی علاوه بر ایجاد انگیزه درونی ، حفظ و تداوم انگیزنده هانیز مورد توجه می باشد. با توجه به موارد فوق روش های زیر را برای ایجاد و تقویت انگیزه درونی در وجود خود جهت تحصیل و مطالعه ثمربخش بکار گیرید:
1- مسئولیت موفقیت ها و شکست های خودتان راتقبل نموده و حس مسئولیت پذیری را در خود تقویت کنید.سعی نکنید که افت تحصیلی خود را زیاد به خانواده ، معلم و امکانات ربط بدهید.
2- برای زندگی و تحصیل خود برنامه داشته باشید.
3- اوقات تفریح و فراغت خود را پاداشی برای مطالعه خود قرار دهید. به این صورت که باخودتان قرار بگذارید که مثلاً به شرطی حق استفاده از اینترنت را دارم که تمامی تکالیف روزانه ام را انجام داده باشم. در این صورت اوقات فراغت لذت بخشی خواهید داشت.
4- اهداف درسی سطح بالای خارج از قدرت و توان خود انتخاب نکنید. فرمول زیر را در نظر بگیرید:
موفقیت ¬¬___ احساس لذت و غرور ___تداوم انگیزه برای فعالیت های بعدی
انگیزه¬¬¬¬_ هدف_ فعالیت:
شکست _ احساس عجز و ناتوانی _ ضعف و عدم انگیزش برای فعالیت های بعدی
یعنی هر قدم و مرحله کوچک موفقیت پایه ای برای موفقیت های بزرگ بعدی خواهد بود. پس، لذت موفقیت را از سطوح پایین فعالیت تجربه نمایید.
5- از مقایسه خود با دوستان و همکلاسی های خود بپرهیزید. زیرا از لحاظ ویژگی های ذهنی و عقلی و فردی و خانوادگی هیچ دو نفری با هم یکسان نیستند.حتی دوقلو های همسان. پس تنها با خودتان رقابت کنید یعنی بگویید امروز در چه سطحی از تلاش و موفقیت هستم و فردا بهتر است در جه سطحی باشم. در مقایسه نمرات درسی قانون همه یا هیچ را کنار بگذارید. بین صفر و بیست دو هزار نمره صدم و هر صدم نمره مثبت روزنه امیدی برای آینده و فردایی بهتر است. (در مورد سنت ها و عادات و انتظارات نامعقول والدین و سایرین در مورد نمرات و دیگر انتظارات از دانش اموزان انشاء الله در موقع مناسب بحث خواهیم کرد)
6- با مطالعه زندگی بزرگان و دانشمندان عرصه های مختلف علمی و فرهنگی که اکثراً با مصائب و مشکلات فراوان در طی تحصیلات خود مواجه بوده ولی با انگیزه و اراده و پشتکار به مقامات بالای مادی و معنوی رسیده اند ، بر انگیزه های تحصیلی خود بیافزایید.
7- به خدا توکل کنید و قبل از خواب با هر زبانی که شد برای موفقیت خود دعا کنید.
8- موقع خواب به خود تلقین کنید مثلاً چند بار بگویید من در راهی که به پیش گرفته ام موفق خواهم شد. تلقین به نفس موجب تمرکز انرژی و قوای ذهنی در حین خواب در مسیر اهداف مورد نظر خواهد شد. همانطور که فکر کردن به امیال نفسانی قبل از خواب عوالم دیگری به همراه دارد. پس تلقین و تفکر به اهداف والا و متعالی در رشد تحصیلی موثر خواهد بود.
